اسماعیلی از آماده سازی نسخه خطی - خمسه شاه طهماسب - خبر داد

سرویس اندیشه جوان ایرانی به نقل از مهر؛ بخش نشر و کتاب:

به گزارش جوان ایرانی، علیرضا اسماعیلی مدیرعامل موسسه متن که به عنوان انتشارات فرهنگستان هنر فعالیت می کند، به مهمترین کتبی که اخیراً توسط این مؤسسه در حوزه معرفی آثار هنری ایران در خارج از کشور منتشر شده اشاره کرد و ادامه داد: توجه به شناسایی، آماده‌سازی و چاپ اشیاء و آثار هنری ایران در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی خارج از کشور یکی از فعالیت‌های مهم مؤسسه متن فرهنگستان هنر است.

وی افزود: همان طور که می دانید، انحصار کاوش‌های باستان‌شناسی در دوره قاجار به کارشناسان اروپایی از یک‌سو و ضعف و ناتوانی حکومت وقت ایران از سوی دیگر، باعث شد تا انبوهی از آثار ارزشمند تاریخی و باستانی ایران از کشور خارج شود. این آثار امروزه زینت‌بخش موزه‌ها و مجموعه‌های عمومی و خصوصی کشورهای دنیا شده است. اگرچه این امر موزه‌های کشورمان را از وجود چنین گنجینه‌های ارزشمندی محروم ساخته است، اما شاید بتوان گفت مزیتی که پراکندگی این آثار در موزه‌های خارج از کشور دارد، آشنایی بیشتر مردم جهان با فرهنگ و تمدن ایران اسلامی است.

اسماعیلی در ادامه گفت: آن چه مسلم است بیشتر این آثار در موزه‌های معروف جهان ‌همچون موزه متروپولیتن، ارمیتاژ، لوور و سایر موزه‌های شناخته‌شده نگهداری می شود، اما نکته شایان توجه، وجود آثار مهم و ارزشمند دیگری از هنر ایران در موزه‌ها و مجموعه‌های کشورهایی است که نه تنها مردم عادی بلکه هنرمندان و پژوهشگران کشورمان نیز شناخت اندکی از آن ها دارند و حتی در مواردی ناشناخته‌اند؛ مثل ‌اشیاء و آثاری که در موزه‌ها و مجموعه‌های کشورهای اروپای شرقی نگهداری می شوند و به لحاظ ارزش و اهمیت، دست ‌کمی از آثار موزه‌های معروف دنیا ندارند.

مدیرعامل موسسه متن ادامه داد: خوشبختانه در سال‌های اخیر مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری فرهنگستان هنر با همکاری پژوهشگران کشورهای مذکور اقدام به شناسایی و معرفی بخشی از این آثار در قالب کتاب‌های نفیس کرده است. اولین عنوان این مجموعه، کتاب دو جلدی «شاهکارهای هنر ایران در مجموعه‌های لهستان» است که برای اولین بار در ۲ جلد به زبان‌های فارسی و انگلیسی و به صورت نفیس، در سال ۱۳۹۲ چاپ و منتشر شد. جلد اول این مجموعه به معرفس بیش از ۴۰۰ اثر هنری ایران از پیش از اسلام تا دوره قاجار، با محوریت دوره صفویه، اختصاص دارد. این جلد مشتمل بر تصاویر این آثار در ۸ بخش نقاشی، طراحی و خوشنویسی؛ قالی؛ منسوجات؛ جنگ‌افزار؛ ظروف فلزی؛ سفالینه، آبگینه و کاشی؛ سکه و هنر اروپایی، همراه با شرح تصاویر است. جلد دوم شامل شرح تفصیلی تصاویر و مقالاتی است که به سرپرستی پرفسور تادیوش مایدا، رئیس بخش شرق‌شناسی ‌موزه ملی ورشو و به قلم ۸ تن از متخصصان هنر ایران از سراسر جهان نگاشته شده است. مراسم رونمایی این کتاب در سال گذشته در تهران و ورشو برگزار شد که با استقبال گسترده دوستداران هنر ایران همراه بود.

اسماعیلی به دیگر مجموعه‌های نگهداری شده در موزه‌ها اشاره کرد و افزود: «یکی دیگر از کشورهای اروپای شرقی که آثار و اشیاء ارزشمندی از هنر ایران در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی آن نگهداری می‌شود، مجارستان است. محبوبیت روزافزون شرق‌شناسی در قرن نوزدهم در اروپا، گردآوری مجموعه‌های ویژه هنر شرق را در تعدادی از کشورهای اروپایی، از جمله مجارستان در پی ‌داشته است، بخصوص مجارها که خود بر این باورند که خاستگاه آنان شرق بوده است. جایگاه والای هنرهای ایرانی باعث شد تا عده‌ای از دیپلمات‌ها، اشراف و مجموعه‌دارانِ مجارستان درصدد جمع‌آوری آثار ایرانی برآیند و در این میان هنر دوره قاجار بیشتر به مذاق آنان خوش آمد و باعث گرد آمدن آثار متنوع و ارزشمندی از هنر این دوره در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی و دولتی آن کشور شد.»

وی ادامه داد: از تاریخ ۸ بهمن ۱۳۸۹ تا ۲۷ شهریور ۱۳۹۰ نیز نمایشگاهی ‌با عنوان «هنرمندان در گذر تاریخ؛ هنرهای ‌ایرانی در دوره قاجار» در موزه هنرهای کاربردی بوداپست با همکاری موزه مذکور و موزه هنرهای آسیای شرقی فرنتس هوپ برگزار و برای هر بخش مقالاتی پژوهشی سفارش داده شد. ‌ حاصل این نمایشگاه چاپ کتابی مشتمل بر مقالات و تصاویر بود. خوشبختانه ‌این کتاب نیز که حاصل سال‌ها تلاش و کوشش گروهی از مجارستانی های دوستدار فرهنگ و هنر ایران است ‌اکنون آماده چاپ شده و به زودی چاپ می شود.

این مدیر نشر به تشریح فصول این کتاب پرداخت و گفت: این کتاب به ۲ بخش تقسیم می شود: بخش اول شامل ترجمه ۱۸ مقاله تحقیقی در معرفی مطالعات ایرانی در اروپای شرقی و مجارستان و نیز بررسی شاخه‌های گوناگون هنر ایران در دوره قاجار است. این بخش با ویراستاری و نظارت بلا کلنیی و ایوان سانتو، دو نفر از ایران‌شناسان مجاری، تهیه شده است. بخش دوم شامل آلبوم تصاویر رنگی در ۱۰ قسمت کتاب‌آرایی، آثار لاکی، سلاح و زره، فلزکاری، زیورها، گوهرها و طلسم‌ها، سفالینه‌ها، فرش‌ها و بافته‌ها، آثار چوبی و عکاسی و آثار برجای مانده از نخستین دوره‌های ایران‌شناسی در مجارستان است. در پایان این بخش مقدمه‌ای انگلیسی در معرفی کتاب به قلم ایوان سانتو نگاشته شده است. این مجموعه منتخبی از آثار موزه هنرهای آسیای شرقی فرنتس هوپ (آثار وقفی فرنتس هوپ «بانی موزه»، ارثیه بلا آگایی، خریداری شده از ایشتوان فهر و یانوش دوموک، انتقالی از موزه هنرهای کاربردی و...)، کتابخانه فرهنگستان علوم مجارستان (ارثیه شاندور کگل و آرمین وامبری و مجموعه شرق)، موزه قوم‌نگاری، موزه هنرهای کاربردی، موزه دری (مجموعه فریدیش دری)، موزه ملی مجارستان، موزه تاریخ نظامی، مجموعه نوئمی شالی و مجموعه آندراش بانکوتی است.

وی درباره ادامه روند معرفی مجموعه‌های ارزشمند از هنرهای ایرانی خاطر نشان کرد: فرهنگستان هنر در تلاش است تا آثار هنر ایران در موزه‌ها و مجموعه‌های کشورهای دیگر را شناسایی کرده و همانند مجموعه‌های لهستان و مجارستان معرفی نماید. البته کیفیت این آثار بسیار حائز اهمیت است و اولویت کارها همچنان که قبلاً گفته شد آثاری است که به رغم اهمیت و ارزش بالای آن ها کمتر شناخته شده‌اند.

مدیر انتشارات متن درباره انتشار نسخ خطی توسط این انتشارات گفت: یکی از کارهایی که انتشارات فرهنگستان هنر در دستور کار خود قرار داده، بررسی رسالات کهن در راستای شناسایی و تصحیح نسخه‌های هنری، به منظور انتشار تعدادی از این نسخ است. برای تقویت این بخش شورای نسخ خطی با حضور پیشکسوتان و پژوهشگران فعال این حوزه در فرهنگستان در حال تشکیل است. در این بخش تاکنون چندین نسخه خطی ارزشمند چاپ و منتشر شده است که از نمونه‌های آن باید از چاپ نفیس شاهنامه شاه طهماسبی، سه مثنوی خواجوی کرمانی که نگاره‌های آن از اهمیت زیادی برخوردار است، قرآن به خط علیرضا عباسی، دیوان حافظ به خط وصال، جامع‌الالحان، پندنامه لقمان حکیم به خط میرعماد، ترجمه منظوم چهل حدیث نبوی به خط شاه‌محمود نیشابوری، دعای صباح به خط محمد شفیع تبریزی، دعای احتجاب به خط احمد نیریزی، پندنامه جامی به خط میرعماد، مرقع میرزا غلامرضا اصفهانی به خط نستعلیق، شرح ادوار مولانا مبارکشاه، و درة‌التاج قطب‌الدین شیرازی اشاره کرد. همچنین آماده‌سازی و چاپ چندین نسخه خطی دیگر در برنامه کاری مؤسسه قرار دارد.

رییس انتشارات فرهنگستان هنر به مهمترین نسخه‌ خطی در حال انتشار اشاره کرد و افزود: از مهم‌ترین این نسخ می توان به نسخه خطی «خمسه شاه طهماسب» اشاره کرد که جزو نفیس‌ترین و مهم‌ترین نسخه‌های خطی ایران است و اصل آن در کتابخانه بریتانیا نگهداری می شود. این نسخه‌ مشتمل بر ۴۰۴ ورق (۸۰۸ صفحه) در قطع رحلی (۵/۲۴×۳۷ سانتی متر) حاوی ۵ مثنوی نظامی است. تاریخ انجامه آن ۹۴۶ هجری و مزین به ۱۴ قطعه نقاشی، یک جفت شمسه، سرلوح مزدوج و ده‌ها کتیبه مذهّب است. این نسخه به لحاظ خوشنویسی ممتاز است. خط آن یکدست و استوار به قلم شاه محمود نیشابوری و تذهیب آن از بهترین نمونه‌های تذهیب عهد صفوی است. اگرچه ۱۴ مجلس نقاشی آن از حیث تعداد در قیاس با نسخه شاهنامه طهماسبی اندک است، به لحاظ کیفیت با بهترین نقاشی های آن نسخه قابل مقایسه است. این نقاشی ها ۲۰ سال پس از شاهنامه پدید آمده‌ و حاصل قلم دوران پختگی و استادی نقاشان همان نسخه‌اند؛ از جمله سلطان محمد عراقی، میرک اصفهانی، میرزا علی، میرسیدعلی، و... از این رو کمال نقاشی عصر صفوی را در این نسخه می توان جست. اما ویژگی منحصربه فرد این نسخه تشعیر و حل‌کاری یعنی تزیین حواشی صفحات متن با نقوش گیاهی و حیوانی مطلاست که سابقه‌ای طولانی در هنر ایرانی دارد و در این نسخه اوج آن را می توان مشاهد کرد. هر یک از ۸۰۸ صفحه این نسخه تشعیری یگانه دارد که اغلب مناظری طبیعی را به تصویر می کشد و چنان متنوع است که بیننده در هر صفحه با منظره‌ای تازه مواجه می شود.

وی در خصوص مرحله آماده سازی این نسخه گفت: با تلاش‌‌های صورت گرفته تصاویری با کیفیت عالی و نیز حق چاپ این نسخه از کتابخانه بریتانیا دریافت شده و هم‌اکنون این نسخه نفیس در مرحله آماده‌سازی است و امیدواریم با تأمین هزینه‌های چاپ آن که رقم بالایی را در بر می گیرد بتوانیم این نسخه خطی ارزشمند را در دسترس تمام دوستداران هنر ایران قرار دهیم.

اسماعیلی در خصوص استفاده از فضای مجازی و چاپ منابع به صورت الکترونیکی توسط انتشارات فرهنگستان هنر گفت: به رغم این که چاپ الکترونیکی هنوز در نشر ایران از جایگاه ویژه‌ای برخوردار نیست، اما بهره‌گیری از آن، به خصوص در حوزه هنر امری ضروری است و با توجه به هزینه‌های گزاف چاپ برخی از کتاب‌های هنری، استفاده از آن در مواردی بسیار خوب و مقرون به صرفه است. اما با آن که فضای مجازی بسیار گسترده شده باید اذعان داشت که کتاب‌های چاپی همیشه مخاطبان خاص خود را دارند و بسیاری از افراد نمی توانند با کتاب‌های الکترونیکی ارتباط برقرار کنند. با این حال در مؤسسه متن انتشار کتاب‌های هنری به صورت الکترونیکی در دست بررسی است که باید با چه رویکردی و در مورد چه کتاب‌هایی به آن توجه کرد تا از دنیای مجازی هم فاصله نگیریم.

مدیرعامل مؤسسه متن در پایان سخنان خود با تأکید بر انتشار تألیفات هنری به زبان انگلیسی گفت: آنچه رویکرد اصلی فرهنگستان هنر را تشکیل می دهد علاوه بر تألیف و نشر آثار ارزشمند هنرهای ایرانی، ترجمه و عرضه این آثار به زبان‌های مختلف در سطح بین‌المللی است تا ارتباط هنری ایران و سایر کشورها در زمینه شناسایی هنرهای ایرانی در سطح وسیعی گسترش یابد.

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه